Bảo Tàng Gốm Sứ Mậu Dịch Hội An: Nhà Số 80 Trần Phú, Hiện Vật Tàu Đắm Cù Lao Chàm, Giờ Mở Cửa Và Vé

Bảo tàng ở đâu và kể câu chuyện gì

Bảo tàng Gốm sứ Mậu dịch nằm tại số 80 đường Trần Phú, ngay trong khu phố cổ Hội An, do Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An quản lý. Bảo tàng hình thành năm 1995 với sự giúp đỡ của các chuyên gia Nhật Bản, và chủ đề của nó rất rõ ràng: dùng gốm sứ để giải thích vì sao một cảng sông nhỏ ở miền Trung từng thành điểm dừng chân của thương thuyền nhiều nước vào các thế kỷ XVI–XVII.

Khác với các bảo tàng thiên về mỹ thuật, nơi đây trưng bày những món đồ được tìm thấy ngay trong lòng Hội An. Theo trang giới thiệu của Trung tâm, khoảng 360 hiện vật có niên đại từ thế kỷ IX–X đến thế kỷ XIX, gắn với con đường gốm sứ trên biển. Nếu bạn thích các điểm có câu chuyện lịch sử hơn là chỉ chụp ảnh kiến trúc, đây là điểm dừng đáng cân nhắc trong lịch trình phố cổ.

Ngôi nhà số 80 Trần Phú

Bản thân ngôi nhà là một hiện vật. Theo tài liệu của Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, đây là kiểu nhà ống dài khoảng 30 m, rộng khoảng 7 m, gồm bốn nếp nối liền, hai tầng, tường gạch, khung gỗ, mái lợp ngói âm dương và quay về hướng Nam. Khế ước cổ nhất còn lưu là từ năm 1858; ông Thái Thuận Thắng mua lại năm 1915 và ở đến năm 1992. Nhà từng dùng để ở, buôn bán và thờ tự.

Khi xuống cấp nặng, ngôi nhà được trùng tu từ năm 1993 với kinh phí và kỹ thuật hỗ trợ của Nhật Bản, hoàn thành năm 1995 rồi chuyển công năng thành bảo tàng. Khi tham quan, bạn có thể nhận ra các phần nhà trước, nhà sau và nhà cầu với khoảng sân trời ở giữa, bếp và nhà vệ sinh ở phía cuối, đúng bố cục quen thuộc của nhà cổ Hội An.

Bốn phần trưng bày và hiện vật đáng xem

Trang chính thức của Trung tâm chia nội dung trưng bày thành bốn phần. Bạn có thể dùng đó như một lộ trình đi từng bước.

1. Bước 1: Tổng quan Hội An và gốm thương mại Việt Nam. Bản đồ con đường gốm sứ trên biển và các lò gốm Việt Nam; thời hoàng kim của gốm thương mại là thế kỷ XV–XVI.
2. Bước 2: Kiến trúc nhà 80 Trần Phú và công trình trùng tu. Phần này giải thích cách ngôi nhà được giữ gìn, hữu ích nếu bạn quan tâm đến bảo tồn nhà cổ.
3. Bước 3: Khai quật tàu đắm Cù Lao Chàm. Gốm vớt biển phần lớn là gốm gia dụng thế kỷ XV–XVI từ các lò Chu Đậu – Mỹ Xá, Hải Dương.
4. Bước 4: Các địa điểm khảo cổ trong khu phố cổ. Mảnh gốm và đồ gốm đào được tại các di chỉ ở Hội An, cho thấy hàng hóa từng đi qua đây.

Theo tài liệu của Trung tâm, bộ sưu tập gồm gốm Việt Nam thế kỷ XVI–XVIII, gốm Hizen Nhật Bản thế kỷ XVII–XVIII (phần lớn tìm thấy tại Hội An), gốm Trung Quốc thế kỷ XII–XIX với chiếc chum vẽ rồng nổi bật, cùng gốm Thái Lan, gốm Islam và gốm Chăm. Bảo tàng còn có mô hình ghe bầu, loại thuyền buôn đường biển thời xưa. Ngoài ra khảo cổ ở nhà số 80 từng tìm thấy gốm đất nung Thanh Hà; nếu bạn muốn xem nghề gốm còn sống ngày nay, hãy đọc thêm về làng gốm Thanh Hà Hội An.

Tàu đắm Cù Lao Chàm qua các con số

Phần được nhắc đến nhiều nhất là cuộc khai quật con tàu cổ ở vùng biển Cù Lao Chàm. UNESCO ghi nhận con tàu nằm ở độ sâu khoảng 70–72 m, được khảo sát và trục vớt từ tháng 5/1997 đến tháng 7/1999. Nhiều nguồn trong nước nêu hơn 240.000 hiện vật được thu hồi, đa số là gốm Chu Đậu – Mỹ Xá (Hải Dương) niên đại thế kỷ XV, một số tài liệu ghi thế kỷ XV–XVI. Các số liệu về tổng số hiện vật lệch nhau giữa các bài báo (có nơi ghi gần 279.000, có nơi ghi 340.000 kể cả hiện vật vỡ), vì vậy khi trích dẫn nên nói “hơn 240.000”.

Điều cần hiểu đúng khi đến bảo tàng: gần như toàn bộ lô gốm ấy không nằm trong tủ kính ở số 80 Trần Phú. Nơi này chỉ trưng bày một phần được chọn, cùng thông tin về cuộc khai quật. Vì thế đừng kỳ vọng thấy hàng trăm nghìn món; hãy xem đây là phần giới thiệu giúp hình dung quy mô của con tàu và thương mại gốm Đại Việt thời đó. Nếu bạn muốn tiếp tục câu chuyện biển đảo ở vùng này, xem thêm kinh nghiệm du lịch Cù Lao Chàm.

Giờ mở cửa, vé và thời gian tham quan

Trang của Trung tâm không công bố mức giá vé, và một vài trang du lịch nêu số khác cho khách quốc tế, nên đừng dựa vào một con số duy nhất. Cách chắc nhất là hỏi tại quầy bán vé phố cổ và hỏi luôn vé có hiệu lực trong bao lâu. Một số bài du lịch còn nhắc đến máy thuyết minh tính phí riêng, nhưng thông tin này chưa được xác minh từ nguồn chính thức, bạn nên hỏi trực tiếp tại bảo tàng.

Xếp lịch nửa ngày trong phố cổ

Bảo tàng nằm trên đường Trần Phú, cùng trục với nhiều hội quán và nhà cổ, nên rất dễ ghép thành một vòng đi bộ. Một cách xếp gợi ý: đến bảo tàng lúc đầu buổi sáng, sau đó đi tiếp sang hội quán Phúc Kiến trên cùng đường Trần Phú, rồi chọn một nhà cổ để vào xem nội thất. Hãy chọn điểm theo vé bạn đang có, vì mỗi vé chỉ vào được một số điểm.

• Gom các điểm gần nhau để mỗi lượt đi bộ ngắn hơn, nhất là khi trời nắng.
• Nếu đi cùng người lớn tuổi, nên xem trước điểm nào có bậc thang hoặc cầu thang để chọn thứ tự hợp lý.
• Giữ vé trong suốt buổi tham quan vì nhân viên các điểm có thể kiểm tra.
• Dành ít nhất 15–20 phút để đọc bảng thuyết minh ở phần tàu đắm; đây là chỗ mang nhiều thông tin nhất.

Đi từ Đà Nẵng đến bảo tàng

Từ trung tâm Đà Nẵng đến Hội An khoảng 30 km, thường mất khoảng 40 phút bằng ô tô. Lõi phố cổ có những khung giờ hạn chế xe cơ giới và phố đi bộ, vì vậy xe thường dừng ở đường rìa rồi bạn đi bộ vào trong; hãy xem biển báo hiện hành tại cửa phố hoặc hỏi tài xế điểm dừng thuận tiện nhất cho giờ đi của bạn. Nếu đi nhóm hoặc có người lớn tuổi, bạn có thể đặt xe riêng Đà Nẵng đi Hội An, tham khảo giá từng loại xe tại bảng giá xe Đà Nẵng Hội An.